مانند قتل امين و مسلّم گرديدن خلافت بر مأمون و ولايت عهدى امام على بن موسى الرضا كه آن را مقدمه‌اى براى انتقال خلافت از عباسيّان به علويان مىشمرده‌اند قرين گرديده است . اين خاندان تا اواخر قرن دوم هجرى همچنان به كيش قديم خود باقى بوده‌اند و ظاهرا فضل كه در سال 195 هجرى به‌دست مأمون مسلمان شده نخستين كس از اين خاندان است كه اسلام آورده « 1 » . دربارهء اهتمام اين خاندان به انتقال خلافت از عباسيان به خاندان على ( ع ) و كوششى كه در اين راه كرده و آسيبهائى كه از اين راه بديشان رسيده در رويدادهاى آن دوران نشانه‌هاى فراوان مىتوان يافت . گرفتن بيعت براى ولايت عهدى امام على بن موسى الرضا در خراسان در وزارت فضل و به‌وسيلهء او انجام يافت و فرمانى هم كه به همهء اقاليم اسلامى براى گرفتن بيعت و تغيير شعار دولت از رنگ سياه شعار عباسيان به رنگ سبز شعار علويان صادر گرديد هم از او بود ، و اجراى اين امر را هم در عراق و بغداد كه مركز خلافت عباسيان بود حسن برادرش برعهده داشت . جهشيارى از مقاومتى كه سران عرب در خراسان با اين امر مىكرده و سعى داشته‌اند مأمون را از اين كار بازدارند و سخنان تندى كه ميان آنها و فضل در حضور مأمون ردوبدل شده ، و قدرتى كه فضل در رفع غائلهء آنها و ديگر موانع نشان داده تا راه را براى ولايت‌عهدى امام هموار ساخته ، نمونه‌هائى آورده است ، هرچند علل قتل فضل در خراسان ظاهرا پوشيده مانده ولى در همان زمان هم شواهدى نشان مىداده كه او جان خود را بر سر اين كار گذاشته و قتل او به دستور مأمون كه بعدا از اين كار پشيمان شده و خلافت را همچنان در خاندان خود مىخواسته است صورت گرفته . ولى چنين پيداست كه با قتل او كوشش اين خاندان در انتقال خلافت از

--> ( 1 ) - طبرى 3 / 709 ، آگاهى بيشتر را دربارهء اين خاندان در كتاب الوزارء و الكتّاب ، جهشيارى ؟ ، ص 126 و 229 - 232 و 266 و 277 - 320 ؛ و همچنين در كتاب « فرهنگ ايرانى پيش از اسلام . . . » . ص 108 به بعد خواهيد يافت .